De plaats waar de zon ondergaat
01 Introductie Marokko - Nederland
In Nederland hebben we de windmolen om het water weg te pompen,
in Marokko de watermolen om het water over het land te verspreiden
02 Geschiedenis
Tijd vormt de basis voor elke relatie
03 Inrichting van het gebied
Men leert het vaderland het grondigst kennen in den vreemde
03.1 Duurzaam toerisme
03.2 Duurzaam bouwen
03.3 Samenwerkingsverbanden
03.4 Bebouwing (het plan)
04 Vooruitzichten
Pieker niet over de toekomst, die komt snel genoeg
04.1 Grafieken
04.2 Tweede huizen
________________________________________________________
De plaats waar de zon ondergaat
01 Introductie Marokko - Nederland
In Nederland hebben we de windmolen om het water weg te pompen,
in Marokko de watermolen om het water over het land te verspreiden
- Willem-Alexander -
Ter voorbereiding op het koningschap brachten kroonprins Willem-Alexander en prinses Maxima, samen met twaalf jongeren, in 2005 een vierdaags bezoek aan Marokko; Maxima had verplichtingen in Marrakech waar de conferentie 'Woman World Banking' werd gehouden, Willem-Alexander bezocht het watercongres 'Tussen wind- en watermolen'. Daarnaast had het paar ook een ontmoeting met de achttiende koning van Marokko; Mohammed VI, want vergeet niet dat in 2005 de viering plaats vond van 400 jaar betrekkingen tussen Marokko en Nederland die uiteindelijk resulteerden in vriendschappelijke banden tussen de koninklijke generatiegenoten.
Waar prinses Maxima zich inzet voor het door de Ierse schrijver Jonathan Swift ontwikkelde door Nobelprijswinnaar prof. dr. Yunus uitgebouwde microkrediet en prins Willem-Alexander zich inspant voor duurzaam waterbeheer, daar is Mohammed VI niet aflatend bezig zijn vaderland te moderniseren. Daartoe heeft Marokko zo u weet dan ook alle mogelijkheden: de groei van het bruto nationaal product bedroeg in 2006 9.3 %.
De Universiteit in Fez is de oudste van de wereld daarnaast zijn er nog 13 universiteiten, tezamen goed voor 230.000 studenten. Aan één van die universiteiten, in Casablanca, wordt Nederlands gedoceerd. Niet in de laatste plaats om de economische banden tussen de beide landen aan te halen.
Ook Nederlanders van Marokkaanse afkomst in Nederland geven een impuls aan de onderlinge relatie; zij vormen een economische brug tussen de beide landen, zijn werkzaam in bedrijven en brengen nieuwe ideeën mee over bedrijfsvoering, markt(be)werking en producten. Dit is een belangrijke factor in de handel tussen onze landen. Bovendien kunnen succesvolle ondernemers van Marokkaanse afkomst als rolmodel bijdragen aan de verbetering van het imago van Marokkanen in Nederland, zo voorspelt het Nederlands Ministerie van Economische zaken. Marokko heeft zijn ondernemende landgenoten trouwens nodig voor de werkgelegenheid en de import van technologie en kennis. Marokkanen in het buitenland die in Marokko een bedrijf op willen zetten kunnen dan ook subsidie krijgen. De economie groeit aanzienlijk, maar brengt toch te weinig banen voort om de toestroom van de jonge bevolking op de arbeidsmarkt aan te kunnen. Dat buitenlandse investeringen die bijdragen aan de werkgelegenheid dus welkom zijn, mag ook blijken uit de economische samenwerking tussen Nederland en Marokko; het Marokkaanse Ministerie van Industrie, Handel en Modernisering heeft het initiatief genomen tot het opzetten van activiteiten met Nederland zoals studiebijeenkomsten en het begeleiden van bedrijven. Ook gaan de Rotterdam Maritime Group en de havenautoriteiten van Casablanca verder met gemeenschappelijke projecten en is door de Nederlandse Staatssecretaris van Economische Zaken het sein gegeven voor de ingebruikname van Nederlandse medische apparatuur in het Ibn Sina ziekenhuis. Wat ons betreft blijft het daar niet bij, maar daarover later meer.
INZET
Rhimou el Ahmadi: directeur 'Intermediar' centrum voor scholing en arbeidsbemiddeling:
"Het was, denk ik, een jaar of negen geleden da'k voor het eerst kennismaakte met koning Mohammed VI.
Voor de kust van Saidia voer ik met m'n boot toen een jetski vrij dichtbij kwam. Ook omdat mijn dochter aan boord was maakte ik gebaren die tot voorzichtigheid maanden. Voor ik het wist werden we omsingeld door brede mannen op jetski's; bleek ik Mohammed VI uit de buurt te willen houden. Dat het niet uitzonderlijk is de koning in dat gebied te treffen, mag blijken uit het feit dat het noordelijk kustgebied z'n voorkeur heeft: zes paleizen zijn daar in koninklijk bezit."
- - -
02 Geschiedenis
Tijd vormt de basis voor elke relatie
- Willem Frederik Hermans -
Tijdens de tachtigjarige oorlog, om precies te zijn in 1605, maakte de Republiek der Zeven Verenigde Provinciën in de Westerschelde een Spaans galjoen met meer dan honderd Marokkaanse galeislaven buit. Omdat de Nederlandse vloot uit zeilschepen bestond, wist de bemanning zich geen raad met deze roeiers. Uiteindelijk werd besloten de mannen in te zetten om handelsbanden met Marokko aan te gaan. De Nederlandse gezant Pieter Maertensz Coy begeleidde de slaven terug naar hun vaderland met de bedoeling de Sultan te overtuigen dat de republiek der Nederlanden en Marokko in Spanje een gemeenschappelijke vijand hadden. Door omstandigheden duurde het 5 jaar voordat er een verdrag tot stand kwam. Uiteindelijk mochten Nederlandse schepen, om uit handen te blijven van kapers, op weg naar Indië gebruik maken van de Marokkaanse havens. Omgekeerd kon het islamitische Marokko in de protestantse Republiek wapens inkopen, iets dat elders in Europa onmogelijk was wegens een verbod van de paus. De Republiek was tot 1648 de belangrijkste handelspartner van Marokko; in dat jaar eindigde de oorlog met Spanje en konden de Spaanse havens weer dienst doen. Het duurde twee eeuwen voor een hernieuwde belangstelling daadwerkelijk vorm kreeg; ditmaal waren het kunstenaars als Cees van Dongen, Isaak Israëls en later Theo van Rysselberghe en Anton Pieck die het Noord-Afrikaanse land herontdekken. Door de Tweede Wereldoorlog kwam ook hier een einde aan. Na de oorlog verleende Marokkaanse gastarbeiders hun diensten bij de wederopbouw van Nederland. Gastarbeiders werden immigranten om later onder de naam 'biculturelen' de Nederlandse samenleving van nieuwe invloeden te voorzien.
INZET:
Berend Rosenboom: International Tax Lawyer trained at Leiden University and Utrecht University in The Netherlands and Georgetown University in Washington D.C., USA. Aside his tax practice has investments in real estate and private equity.
"Tijdens een eerste bezoek aan Istanbul in 1983, met een kleine stap over de Bosporus richting Oriënt, bleven de sprookjes van duizend-en-één-nacht voor mij tot de verbeelding spreken. Nadien zorgden reizen door Arabische landen voor indrukwekkende ervaringen; langs het treinspoor waar de hoefafdrukken in de woestijn van Lawrence of Arabië leiden naar een afslag van de 6-baans autoweg richting Mecca
-muslims only in 2004-. Of de bijzondere ontdekking van 'The Street called Strait' (Via Recta) in de oudste stad ter wereld; Damascus, het uitzicht over het poloveld in Isphanan vanuit de koninklijke loge van de sultan...
In mijn droom sleept de ontwikkeling van Marokko een sprookje de 21ste-eeuwse werkelijkheid binnen."
- - -
03 De inrichting van het gebied
Men leert het vaderland het grondigst kennen in den vreemde
- Peter Sirius -
03.1 Duurzaam toerisme
Na 400 jaar wederzijdse interesse kunnen we spreken van duurzaam toerisme. Dat het er in de ons achterliggende tijd anders aan toe ging mag geen verbazing wekken; overleg werd doorgaans bekrachtigd met een bijl en de eerste milieu-activist had bij lange na het levenslicht nog niet gezien. In deze tijd van 'globale opwarming' en democratie wordt de lokale bevolking dan ook betrokken in de besluitvorming, met als doel om de omgeving zo veel mogelijk in zijn originele staat te behouden. Een beproefde manier om de omgeving niet te belasten is er een economische waarde aan toe te kennen. Ecotoerisme is zodoende een middel om de omgeving in stand te houden. Als in een gebied geïnvesteerd wordt en er vinden activiteiten plaats, kunnen de omringende bewoners in hun bestaan voorzien door het aanbieden van bijvoorbeeld accommodaties, restaurants of het rondleiden van bezoekers. Zo zal de lokale bevolking zich inzetten voor hun bron van inkomsten: de omgeving. Een goede manier om de winsten uit toerisme terug te laten vloeien naar de lokale gemeenschap rond een project, is de gemeenschap te betrekken in de ontwikkeling en het management. De lokale gemeenschap is ook van belang bij de uitvoering van het idee. Zo zijn ze zeer geschikt als gids, accommodatiebeheerders of vervoerders. Juist doordat zij de regio goed kennen zijn ze experts op het gebied van hun toeristisch product. Andere positieve effecten van toerisme op een gemeenschap kunnen zijn dat traditionele waarden en cultuur worden herontdekt, dat jongeren minder snel geneigd zijn hun dorp te verlaten op zoek naar een arbeidsplaats.
Toerisme levert een grote bijdrage aan het BNP. In 2005 was het de derde bezorger van buitenlandse valuta, goed voor 11 % van de deviezeninkomsten en gaf het 5 % van de bevolking werk. Dat dit niet ten koste van alles mag gaan blijkt uit het feit dat de UNESCO en het Marokkaans ministerie van Milieu (Observatoire National de l'Environnement du Maroc), een nationale variant hebben ontwikkeld voor de bescherming van het milieu en duurzame ontwikkeling: ECODIT.
Onze expertise richt zich niet alleen op duurzaam toerisme, ook voor het betrekken van bewoners bij zaken als leefbaarheid en onderwijs kunnen we een beroep doen op een specialist. Natuurlijk zijn we goed bekend met de gebruiken en de cultuur van het land.
Met betrekking tot duurzaamheid heeft Abu Dhabi een voortrekkersrol in de Arabische wereld: hier wordt gebouwd aan een CO2-neutrale, afval hergebruikende stad. Men verwacht in 2016 de laatste hand te leggen aan een gebied dat 50.000 inwoners en 1.500 bedrijven zal huisvesten, een thuishaven zal zijn voor internationale experts op het terrein van duurzame energie.
- - -
03.2 Duurzaam bouwen
Waar het de bouw betreft zullen we zo veel mogelijk gebruik maken van producten die het milieu zo min mogelijk belasten. Zo zal bij het project dat ons voor ogen staat bijvoorbeeld regenwater in een vijver en in een opslagtank worden opgevangen waardoor het dienst kan doen als toiletspoeling, voor wasmachines, het besproeien van tuinen. Verlichting zal daglichtafhankelijk worden geschakeld en voorzien zijn van aanwezigheidsdetectie. Waar mogelijk maken we gebruik van hernieuwbare grondstoffen. In de keuze van de architect, aannemers en installatiebedrijven zal daarmee rekening worden gehouden; zo valt door het zonnige klimaat van Marokko te denken aan:
Zonne-energie
De energietoevoer kan rigoureus verminderd worden door gebruik te maken van zonnepanelen op daken van villa's en bijgebouwen. De architect zal erop toezien dat esthetisch verantwoorde methoden, zoals het integreren in overkappingen, worden toegepast.
Zonneboiler
Door gebruikmaking van infra-rood straling absorberende buizen kan water worden verwarmd, ideaal voor gebruik binnen het complex. Eigenlijk een ecologische vervanger van de standaard 'boiler'.
Windenergie
Ongeveer 25% van de elektriciteit kan worden gehaald uit windenergie, door gebruik te maken van kleine windmolens. Gezien de ligging van het complex (kust) is dit een rendabele vorm van winning.
Niets verkwisten
Door het inzetten van methoden om afvalproductie te reduceren, worden zowel kosten als het milieu gespaard.
Het hergebruik van biologisch afval kan bijvoorbeeld worden ingezet voor bemesting van de golfbaan en groenvoorzieningen en gesloten watersystemen dragen bij aan het duurzaam gebruik van water.
Biologisch afbreekbare materialen en chemicaliën brengen de afvalheffingen omlaag: milieu en kostenvoordeel.
Duurzame materialen
In de ontwerp-fase houden we rekening met het klimaat zodat we door middel van 'intelligent design' de huizen zo kunnen bouwen dat er een minimum aan airconditioning, verlichting en verwarming nodig is.
INZET:
Arjan Blok: "Van de indrukwekkende Zuid-Afrikaanse Drakensbergen tot de drukke soi's van Bangkok, mijn interesse in andere beschavingen heeft me reeds door vele fascinerende landen geleid. Het is iets schitterends om in een andere cultuur een gemeenschappelijke basis te ontdekken en vanuit die gedachte samen iets duurzaams op te bouwen. Met behulp van nieuwe technologieen, verfrissende denkwijzen en revolutionaire ontwikkelingen ten opzichte van traditionele bedrijfsprocessen kan de drieeenheid van people, planet en profit steeds beter worden geïntegreerd; een gewaarwording die mij erg intrigeert binnen de moderne business context.
Aan de prachtige kust van de Mediterranee schittert nu de parel van Marokko, met een gouden toekomst in het verschiet. Ik hoop dat de Nederlanders dit betoverende land zo snel mogelijk ontdekken, zoals hun varende voorvaders dit 400 jaar geleden gedaan hebben."
- - -
03.3 Samenwerkingsverbanden
Omdat de Kamer van Koophandel van Amsterdam goede banden heeft met 'la Chambre de Commerce de Tanger' zal 'Morocco Land Development' daar een samenwerkingsverband mee aangaan. Ook zullen we samenwerken met enkele hogescholen in Nederland om zo de Nederlandse markt voor ons project te interesseren; samenwerking met de Hogeschool van Rotterdam is overigens al gaande. Daarbij bestaat de ambitie om 'kansarme' Marokkanen in Marokko op te leiden en te ondersteunen om ze aan werk te helpen in het toerisme; te denken valt aan obers, gastheren, gidsen en managers. Dit zal gebeuren met steun van Nederlandse onderwijsinstellingen.
Voor de planologische invulling van het toeristisch complex is contact gelegd met de Hogeschool voor bouwkunde te Rotterdam en voor het in kaart brengen van de ecologische mogelijkheden zullen we een verbintenis aangaan met de Universiteit van Wageningen en de TU Delft.
Niet in de laatste plaats hebben wij voor ogen om de culturen van Marokko en Nederland dichter bij elkaar te brengen, hiertoe werken we samen met overheidsinstanties zoals het Ministerie van Sociale Zaken waar Ahmed Aboutaleb minister van is.
- - -
03.4 Bebouwing (het plan)
De Noordelijke kuststrook biedt alle gelegenheid om voor een belangrijk deel tegemoet te komen aan de doelstelling van PlanAzur, namelijk capaciteit bieden om in 2010 een toeristenstroom van 10 miljoen personen aan te kunnen. De overheid doet er zeer veel aan om deze doelstelling te realiseren; zo is er recent een luchtverdrag getekend zodat alle vliegmaatschappijen op Marokko mogen vliegen, ook 'lowcost' maatschappijen. Samen met de aanleg van wegen betekent dit dat deze streek zich snel ontsluit voor het toerisme. Er wordt dan ook gebouwd aan zes resorts, waarbij we aantekenen dat ten oosten van de noordelijke kuststreek nog letterlijk ruimte is voor een innovatief ontwikkelingsproject. Hier leggen wij ons op toe. De contacten van mevrouw El Ahmadi komen hierbij uitstekend van pas; naast overheidsbeambten kent zij investeerders en is zij goed op de hoogte van de specifieke kenmerken van de streek.
Het gebied rondom Saidia is door de Marokkaanse overheid voorzien van toezeggingen van steun voor de ontwikkelingen van projecten. Hier worden momenteel dan ook honderden appartementen en villa’s gebouwd voor toeristische doeleinden alsmede faciliteiten als golfbanen, een marina (740 aanlegplaatsen), 6 hotels (+/-5400 bedden) en een groot winkelcentrum. 'Fadesa', een grote Spaanse vastgoedontwikkelaar heeft hiervoor een contract afgesloten ter waarde van $1.62 miljard.
Wat betreft de locatie van het resort dat wij willen ontwikkelen, geniet de regio rondom Ceuta onze voorkeur. Deze noordelijke punt van Marokko heeft naast zijn prachtige natuur een goede naam op cultureel en toeristisch opzich, is goed te bereiken vanuit Europa dankzij de luchthaven van Tanger. Voor een bedrag tussen de 150 en 300 Euro kan men met 'Atlas Blue' van Amsterdam of Brussel naar Oujda vliegen; deze internationale luchthaven ligt zo’n 55 km van Saidia. De infrastructuur rondom dit gebied wordt momenteel ontwikkeld door de Marokkaanse overheid. Vanuit de Spaanse zuidkust is het Noorden van Marokko per veerboot binnen 40 minuten te bereiken. In 2025 worden Spanje en Marokko bovendien verbonden door een 38 kilometer lange treintunnel.
Omdat de invulling van het resort afhankelijk is van de bouwgrond, kan dit alleen in grote lijnen omschreven worden. De volgende zaken zullen fundamenteel zijn binnen de inrichting van het complex: een multifunctioneel hoofdgebouw, vrijstaande villa’s, amusementsfaciliteiten, ommuring met bewaakte hoofdingang, golfbaan en een jachthaven.
Hoofdgebouw
Het hoofdgebouw ligt centraal in het complex en omvat naast service (catering, boekingen, receptie, dienstverlening) ook functies als kinderopvang, restaurant met bar, boetiekjes, winkels en een zwembad.
Naast het servicegerichte karakter zal het hoofdgebouw als ontmoetingsplek een sociale rol vervullen: De onderste bouwlaag zal deze faciliteiten herbergen terwijl hogere bouwlagen (huur)appartementen bevatten. Mogelijkheden als het ontzilten van zeewater worden onderzocht, evenals eerder genoemde vormen van duurzaam bouwen. Duurzaamheid en 'high-tech' zijn de boegbeelden van het complex.
Vrijstaande villa’s
De vrijstaande villa’s zullen gebouwd worden op ruime percelen waarbij de privacy van de bewoners voorop staat. Deze villa’s zijn ruim opgezet (200+ m2) en van alle moderne gemakken voorzien. De eigen identiteit van elke woning is primair zodat de individuele smaak van de bewoners gereflecteerd wordt in de villa. Mogelijkheden voor kopers om inspraak te hebben in de ontwerp fase worden dan ook onderzocht. Iedere villa beschikt over een eigen parkeerplaats, zwembad, airconditioning en internetaansluiting.
Services op het complex
Airport shuttle, publiek zwembad, café (bar en terras), laundry / huishoudservice, catering service, supermarkt, kinderopvang, golfbaan (eigen baan of abonnement).
- - -
04 Vooruitzichten
Pieker niet over de toekomst, die komt snel genoeg
- Albert Einstein -
04.1 Grafieken
Tabel 1: Toeristen totaal
Zoals in de tabel te zien is, stijgt het totaal aantal toeristen in Marokko aanzienlijk.
Tabel 2: Nederlandse toeristen
Ongeveer 5 % van het totaal aantal toeristen komt uit Nederland.
De stijging tussen 2006 en 2007 laat zien dat het aantal Nederlandse toeristen zich sneller ontwikkeld dan het totaal, waardoor de stijgende aandacht vanuit Nederland voor Marokko gestalte krijgt.
De sterke groei (+ 15.56 % t.o.v. 2006) ondersteunt de vraag naar een ‘Nederlands’ samenwerkingsverband met Marokko.
Tabel 3: Hotelcapaciteit in de Noordelijke regio
Deze tabel maakt de bestaande hotelcapaciteit inzichtelijk in de twee gebieden die onze interesse hebben. De capaciteit is de afgelopen tijd afgenomen; afgezet tegen het gegeven dat de stijgende bezoekersaantallen (en het extra stijgende Nederlandse aandeel daarin) ondersteunt dit de mogelijkheden voor een complex zoals wij dat voor ogen hebben.
- - -
04.2 Tweede huizen
Persbericht van 'Second Home International' (Nederlandse vakbeurs voor tweede huizen):
‘In vergelijking met het afgelopen voorjaar steeg het aantal bezoekers (van de beurs: red.) dat een tweede huis wil aanschaffen van 52 % naar 59 %, 30 % bezit al een tweede huis. Als gebruiksdoeleinden werden genoemd: eigen vakanties, permanente bewoning, belegging of investering en overwintering. De bezoekers denken gemiddeld 227.100 Euro te investeren.’
De interesse in een tweede huis kan door de loskomende gelden van 'babyboomers' tussen nu en 2010 alleen maar toenemen. Dit gegeven gekoppeld aan de stijgende interesse in Marokko als vakantie bestemming, geeft voeding aan onze plannen.
Overigens bedroegen de totale directe buitenlandse investeringen in Marokko in 2006 zo’n 17.65 miljard Euro. Het aandeel van Nederland hierin was zo’n 116 miljoen Euro, grofweg 0.65 %. Een project in de vorm van het complex waar wij aan werken zou een groei van zo’n 10 % in ‘foreign direct investments’ uit Nederland kunnen betekenen...
Na overheerst te zijn door Carthagers, Romeinen, Vandalen, Byzantijnen, Portugezen en Fransen werd de staat Marokko in 1956 onafhankelijk, nu is het zaak de inwoners hun financiéle onafhankelijkheid terug te geven...
Bronnen:
CBS
Elsevier
Intermediair
Ministerie van Economische Zaken
NOS
RVD
Wereldomroep
